مد‌ل‌سازی عقلانی تصمیمات دینی در اقتصاد دین

چطور می‌توان تصمیمات و هنجارهای دینی پرهزینه  پیروان یک آیین را با بیشینه کردن مطلوبیت و رفتار عقلانی جمع کرد؟ آیا تنها توضیحی که برای وجود و پیروی از چنین هنجارهایی می‌توان یافت ایمان، تربیت و مطلوبیت معنوی است؟ آیا می‌توان از مدل‌سازی مبتنی بر نظریه انتخاب عقلانی برای رفتارهای دینی و به ویژه رفتارهای پرهزینه دینی استفاده کرد؟
یک روش برای پاسخ به این سوالات که در ادبیات اقتصاد دین مطرح است، مدل کردن دین به مثابه یک «کالای باشگاهی» است. در این مدل، تصمیمات و هنجارهای دینی پرهزینه کارکرد غلبه بر مشکل سواری مجانی را دارند. نخستین بار لارنس یاناکون در مقاله خود در 1992، این ایده را برای توضیح هنجارهای دینی پر هزینه به کار برد. مدل او علاوه بر پاسخ دادن به سوال‌های بالا، توضیح می‌دهد که چرا گاهی فرقه‌های سخت‌گیر با هنجارهای پرهزینه با سرعت بیشتری در قیاس با فرقه‌های متساهل رشد می‌کنند. یک نمونه از کارکرد این نظریه، مقاله الی برمان در 2000 در توضیح هنجارهای دشوار یهودیان افراطی ارتدوکس است.

اگر به این موضوع علاقه دارید به نوشته من که در شماره دهم از نشریه فلسفی 42 منتشر شده، نگاهی بیندازید. (وب، تلگرام) این شماره با موضوع ویژه «دین» است و جدا از نوشته من، حاوی تعداد زیادی مقالات و ترجمه‌های جالب است.